Omgevingswet voor toezichthouders en handhavers

Moet toezicht en handhaving nu al iets met de Omgevingswet?

De Omgevingswet treedt pas over 4 jaar in werking (1 januari 2021) en wie weet wordt het nog wel een keer uitgesteld. Het gaat om een grote stelselherziening, maar er is ‘geen ingrijpende vernieuwing van het handhavingsinstrumentarium nodig’  (zie hier). Bovendien zorgt de waan van de dag ervoor dat er weinig tijd is om je te verdiepen in toekomstige ontwikkelingen. Er zijn te veel zaken die op korte termijn de aandacht vragen.

Toch is het mogelijk om nu al in de dagelijkse praktijk te profiteren van het gedachtengoed achter de Omgevingswet. De Omgevingswet beoogt veel meer dan alleen een aantal juridische wijzigingen. En daarvan kan ook toezicht en handhaving nu al de vruchten van plukken. Hierna licht ik de mijns inziens belangrijkste kansen die de Omgevingswet aan toezicht en handhaving biedt toe.

Integraal werken

De Omgevingswet beoogt integraal te werken. Dat kan in verschillende vormen:

  • binnen één organisaties tussen verschillende kleursporen (groen, rood, grijs, blauw) en tussen verschillende functies (vergunningverlener, beleidsmedewerker, handhaver, etc).
  • tussen bestuursorganisaties: gemeente, provincie, waterschap, omgevingsdienst;
  • tussen meerdere organisaties: private toezichthouders (certificerende instellingen), bestuursorganen, politie en OM;
  • tussen overheid en alles wat niet overheid is: branche-organisaties, kennisinstituten, belangenorganisaties, etc.

Al die organisaties hebben verschillende belangen, taken en bevoegdheden en kennisgebieden, maar er is ook overlap. De kunst is om die overlap te vinden, elkaars belangen te kennen en vast te stellen hoe je elkaar zo goed mogelijk kunt aanvullen om de (eigen) taken zo efficiënt en effectief mogelijk uit te kunnen voeren.  Dat kan nu ook al: de Omgevingswet vraagt er hernieuwd aandacht voor: maak er gebruik van.

Adviseren

Nu al is het belangrijk om betrokken te zijn bij degenen die de (toekomstige) regels maken. Er blijven regels nodig op rijksniveau (voor bedrijven staan die voornamelijk in het Besluit activiteiten leefomgeving). Nieuw is dat gemeenten en provincies meer ‘regelruimte’ krijgen. Ze hoeven daarvan geen gebruik te maken, maar mag wel. Dat betekent dat de regels meer kunnen worden afgestemd op de concrete situatie. Voor toezicht en handhaving is het belangrijk om bij het nadenken hierover direct al mee te kunnen denken/praten. Toezichthouders en handhavers zijn experts op het gebied van uitvoerbaarheid => handhaafbaarheid => naleving. Niet uitvoerbaar betekent ook niet handhaafbaar. Soms zijn regels ook niet hét meest geschikte instrument om het beoogde doel te bereiken. Ook daarover kan de toezichthouder meepraten.

Vertrouwen

Tot slot van dit drieluik: vertrouwen. Ja, in wat of wie? Toezichthouders en veel handhavers denken of zeggen: ‘Vertrouwen is goed, maar controleren is beter’. Zij hebben geleerd en mogelijk ook ervaren dat ‘gezond wantrouwen’ hoort bij de functie. Niet alleen afgaan op de blauwe ogen van degene verantwoordelijk is voor het naleven van de regels. Dat is waar. Dat neemt niet weg dat je wel mag vertrouwen op de daden in heden en verleden. Afgaande op de handhavingshistorie van het bedrijf kan wel een beeld gevormd worden van de nalevingsbereidheid. Dat valt en staat meestal met de degenen die de leiding hebben. Het ‘nalevingsprofiel’ kan wijzigen bij veranderingen in het management, zowel in positieve zin (méér nalevingsbereidheid) als in negatieve zin (minder nalevingsbereidheid). Betrek bij het bepalen van het nalevingsprofiel van een bedrijf bijv. ook de (huidige) economische omstandigheden (algemeen of in de branche) of andere omstandigheden die de mate van nalevingsbereidheid kunnen beïnvloeden. Als het slecht gaat in de branche dan zal naar verwachting bijvoorbeeld minder onderhoud gepleegd worden of duurzame investeringen worden gedaan.

Bovenstaande kansen kunnen nu al worden benut.  De Omgevingswet stimuleert dit ‘risicogestuurde’ handhavingsmodel. Op grond daarvan kan efficiënter toezicht worden gehouden en worden gehandhaafd. Probeer het management van je organisatie hiervan te overtuigen.

Geen reactie's

Sorry, het is niet mogelijk om te reageren.