Van 80% ‘Anders werken’ naar 80% regels?

Blog: Annemiek Tubbing

De Omgevingswet is vooral gericht op het ‘Anders werken’, waarbij de focus ligt op het bereiken van de doelstelling van de wet: een veilige, gezonde en leefbare leefomgeving. Hoe bereik je dat? Door integraal naar een initiatief te kijken, samen te werken (binnen en buiten de eigen organisatie), te kijken naar de mogelijkheden in plaats van de belemmeringen, open te staan voor andere inzichten, te luisteren naar initiatiefnemers, door burgers te laten participeren enz. enz. Het gaat dus eigenlijk niet om de regels. Die zijn nu hier en daar wel complex, maar met een beetje goede wil en wat aanpassingen komen we daar wel uit. Daar hebben we geen omvangrijke stelselwijziging in het fysieke omgevingsdomein voor nodig. Het gaat om de wijze waarop je met die regels omgaat en dat moet volgens onze wetgever (die wij gekozen hebben) anders. De samenleving moet voorop staan en haar verantwoordelijkheid nemen en de overheid faciliteert ‘slechts’. Dat betekent overigens niet dat de overheid moet loslaten. Per slot hebben wij een overheid om het algemeen belang te beschermen, en dus ook het milieu.

De boodschap dat het bij de Omgevingswet met name gaat om het ‘Anders werken’ leek aardig aan te komen bij veel betrokkenen, zeker zolang het wetgevingsproces nog in volle gang was. Bij gebrek aan kennis hoe de regels precies zouden luiden, begon men alvast te oefenen met het ‘Anders werken’. Vooral nog met de vrij abstracte Omgevingsvisie, maar daarmee kon al wel met de kernboodschap van de Omgevingswet geëxperimenteerd worden. Bij het oefenen met omgevingsplannen nieuwe stijl helpt de Crisis- en herstelwet, die door recente wijzigingen steeds meer trekken gaat vertonen van de Omgevingswet.

Aandacht verplaatst van ‘Anders werken’ naar regels

Naarmate het wetgevingsproces vordert (zie de stand van zaken op https://www.omgevingswetportaal.nl/wet-en-regelgeving), lijkt de aandacht voor het ‘Anders werken’ zich echter te verplaatsen naar de regels. Dat is begrijpelijk, maar volgens mij niet de bedoeling. Inhoudelijk zal er ook niet zo heel veel veranderen en het ministerie van Binnenlandse Zaken (waar de Omgevingswet tegenwoordig onder valt) geeft zelfs nog een ‘bruidsschat’ mee om te voorkomen dat er na inwerkingtreding van de Omgevingswet (nog steeds voorzien in 2021) geen ongewenste ongereguleerde gevallen ontstaan. Toch hoor ik in den lande dat het tegenwoordig bij allerlei bijeenkomsten over de Omgevingswet voor het grootste deel gaat over de regels en veel minder over het ‘Anders werken’.  Als jurist en werkzaam in de handhavingspraktijk ken ik het belang van regels en de handhaving daarvan. In het toekomstige omgevingsdomein zijn zij evenwel ‘slechts’ instrumenten die de gewenste ‘paradigmawisseling’ in de uitvoeringspraktijk faciliteren. Het is uitdrukkelijk niet de bedoeling dat zij (weer) een centrale positie gaan innemen. Dan schiet de Omgevingswet zijn doel voorbij.  Bovendien zijn de Omgevingswet, invoerings- en aanvullingswetten en uitvoeringsbesluiten voorzien van uitgebreide toelichtingen. Het landelijke implementatieprogramma ‘Aan de slag met de Omgevingswet’ produceert aan de lopende band ondersteunende documenten (onder andere handreikingen, staalkaarten en rapporten over pilots en andere hulpmiddelen om inspiratie op te doen) om  bestuursorganen te ondersteunen bij de implementatie van de wet.

Natuurlijk hebben de nieuwe regels wel wat voeten in de aarde (zo moeten alle huidige maatwerkvoorschriften aan een kritische blik worden onderworpen), maar het ‘Anders werken’ vraagt structureel onze onverdeelde aandacht. Anders gaat het niet lukken in de uitvoering, die ook per 1 januari 2021 van start gaat.

Waarom toezicht houden & handhaven?

Een van de ondersteunende documenten van het landelijke programma is de recent verschenen ‘Gespreksstarter Veranderprofielen Omgevingswet’. Daarin zijn veranderprofielen opgenomen van 8 ‘rollen’ in relatie tot  de Omgevingswet, waaronder toezicht houden en handhaven. Nagegaan is op welke wijze een rol verandert met de komst van de Omgevingswet. De beschrijving van de veranderprofielen is gebaseerd op de Golden Circle van Simon Sinek. Daarbij moet antwoord gegeven worden op 3 vragen:

  • WAAROM doen we dit?
  • HOE doen we dit?
  • WAT doen we?

 

Ik ben bezig met het schrijven van een boekje over het Toezicht en Handhaving onder de Omgevingswet en ik publiceer al enige jaren over deze ‘rol’ in relatie tot de Omgevingswet in het blad Dier & Milieu van de Vereniging Politie Dieren- en Milieubescherming (PDM: te raadplegen op www.tubbingmilieuadvies.nl/publicaties ). Toezichthouders en handhavers zijn namelijk belangrijke spelers in de uitvoeringspraktijk en worden nogal eens vergeten bij het maken van nieuwe wetten. De WAAROM-vraag voor toezicht en handhaving wordt als volgt in de Gespreksstarter beantwoord:

‘Maatschappelijk vertrouwen wordt in hoge mate bepaald door de wijze waarop afspraken worden gemaakt en nagekomen. Toezicht & Handhaving speelt bij dat laatste een belangrijke rol. Door toe te zien op naleving, doelstellingen te monitoren en daar waar nodig handhavend op te treden, levert toezicht & handhaving een bijdrage aan de veiligheid en leefbaarheid van de leefomgeving’. (pag 18).

Dus niet alleen regels handhaven om te handhaven, maar ook ‘monitoren’ of, en, zo ja, in hoeverre die regels en (het toezicht op) de naleving daarvan bijdragen aan het behalen van de doelen van de wet. Dat is binnen de huidige regelgeving ook van belang, maar komt nog onvoldoende uit de verf. Het is de bedoeling dat dat aspect van toezicht en handhaving onder de Omgevingswet wordt versterkt.

Is het een idee om samen met de mensen die binnen de organisatie de andere rollen vervullen aan tafel te gaan zitten om samen tot criteria te komen waarmee de monitoring vorm gegeven kan worden? Dat is ook onderdeel van het ‘Anders werken’ en een uitermate belangrijke! Meten is per slot van rekening weten of je op de goede weg zit. Dat is een gezamenlijk belang van iedereen.

In de volgende blog zal ik ingaan op de vaardigheden en houding die bovenstaande kanten van het ‘Anders werken’ mijns inziens van de toezichthouder en handhaver vragen. Dat doet de gespreksstarter nog niet, maar daarom is het ook een gespreksstarter.

Geen reactie's

Sorry, het is niet mogelijk om te reageren.